Op deze plek wil ik graag vertellen hoe je gezonder en stabieler kunt leven. Ik deel graag de inzichten die mij de ogen hebben geopend en kennis die mij op weg heeft geholpen op weg naar een sociaal en zinvol leven. Vaak praktisch, bijvoorbeeld met voedingsadviezen. Soms is een bijdrage vooral food for thought.
Er zijn ontzettend veel interessante podcasts, boeken en blogs die mij helpen de wereld om ons heen beter te begrijpen, en ook van jouw kennis en ervaringen hoor ik graag. Stuur dus gerust een email om te reageren op de berichten die ik hier plaats. 

Van zelfdestructie naar zelfcultivering

Vergelijk jezelf niet met anderen maar verbind je er wel mee

Deze zomer (2019) verscheen het Zelfverwoestingsboek van Marian Donner. Het is een pleidooi voor een leven waarin we ons niet gek laten maken door zelfhulpboeken, schoonheids- en gezondheidsidealen. Ik vond het een mooie knuppel in het hoenderhok.

Donner had het even gehad met de Ted-talks en boeken die je in 7 stappen naar een succesvoller leven leiden. Een grote groep mensen kan niet voldoen aan dat succesplaatje. En bovendien: wat is dat succes? Als we een beter leven alleen maar zien als sneller, sterker, en productiever dan verliezen we onszelf, aldus de auteur. 

Ze staat daarin niet alleen: 'spirituele leiders', medici, onderzoekers en psychologen zoals Dirk de Wachter, Paul Verhaeghe en Trudy de Hue zetten hun kanttekeningen bij de maakbaarheid van de mens in een neoliberale en dus competitieve maatschappij. 

De golf aan zelfhulpboeken is overgewaaid uit de Verenigde Staten, waar de self-made man in hoog aanzien staat. Ik heb zelf gezien wat voor optimisme en veerkracht dat met zich meebrengt, maar het heeft ook een keerzijde: er zijn uiteindelijk veel meer verliezers dan winnaars in de maatschappij. De 'mislukking' wordt henzelf aangerekend en ze blijven alleen achter. Daar wordt je pas echt ongelukkig van. 

In Nederland gaan we ook die kant op met één formule voor succes en een ideaalplaatje waar niemand aan kan voldoen en ik vind het dan ook altijd mooi te zien dat mensen in andere delen van de wereld een stuk relaxter zijn, zich schikken naar hun lot en genieten van wat ze hebben zonder honger naar meer, meer, meer.



Het kind, het badwater en de Chinese traditie

Veel terechte kritiek in het boek vind ik, maar helaas gooit Donner het kind met het badwater weg en keert yoga, meditatie en andere prima bruikbare adviezen voor een beter leven met een sigaret in haar hand de rug toe. Dat slaat ook weer door. 
Ik raad haar aan zelfhulp van een andere kant te bekijken, namelijk vanuit de Chinese traditie (met nadruk traditie: het moderne China zit weer heel anders in elkaar) van zelfcultivering, die zegt dat je iedere dag kunt groeien als mens. Een mens is echter geen mens zonder verbinding met anderen: probeer daarom te groeien als vriend, ouder, collega. Als acupuncturist, houtbewerker, kunstenaar etc. Daarmee kun je iets bijdragen aan het geheel. Dat geeft plezier en zin aan het leven.

Op weg 

Misschien helpt meditatie je in dat groeiproces. Of niet. Of pas later in je leven. Dat is nu het lastige en tegenstrijdige met vele zelfhulpboeken: ze schrijven een algemeen stappenplan dat iedereen naar zijn unieke bestemming moet brengen. Als je jezelf echter niet vergelijkt niet met je buurman of het succes van de vrouw van de Ted-talk maar kijkt naar wie je vandaag bent, wie je gisteren was en waar je naartoe wilt, geef je zin aan je eigen leven en kom je steeds 'dichter bij jezelf' (bij gebrek aan een betere uitdrukking), en daar wordt iedereen beter van. 

Makkelijker gezegd dan gedaan natuurlijk, zeker niet wanneer we van alle kanten worden afgeleid door (social) media die om onze aandacht schreeuwt en ons dingen wil verkopen. Zelfs aandacht, tijd en verbinding worden zogenaamd kant en klaar verkocht. 

En dan zijn er nog onze blinde vlekken, complexen en ingesleten patronen, om maar niet te beginnen over ziekte, verlies en ouderdom waar we allemaal mee te maken krijgen. Maar persoonlijke groei is wel degelijk mogelijk. Zelfreflectie (hier speelt onze Shen een rol!), zelfacceptatie en realisme zijn daarbij essentieel. In een volgend bericht zal ik daar verder op ingaan. Zonder zelfhulp-clichés.


Voedingstips (deel 1)

Ik help je graag met met acupunctuur en cupping (het verwarmen van koppen die op de huid worden gezet, waarmee stagnatie kan worden opgeheven) en overleg ook graag wat je zelf zou kunnen doen om je klachten te verminderen of zelfs te voorkomen, en kracht in jezelf te vinden. Iedereen moet dit op een manier aanpakken die past bij zijn klacht, persoonlijkheid en omstandigheden, maar er zijn ook veel algemene richtlijnen en die wil ik hier onder Kennis Delen als eerste aanstippen, te beginnen met Voeding.


Eet meer groenten- en eet niets wat je overgrootmoeder niet als eten zou herkennen

Kijk eerst in grote lijnen naar wat je eet en wat je daaraan zou kunnen veranderen. Eet meer groenten en fruit. Minder bewerkte koolhydraten en meer gezonde vetten. Dat betekent minder (rood) vlees, meer vis, minder witte rijst en pasta en minder aardappelen. 

Ik vind het boek De Voedselzandloper van Kris Verburgh erg goed (en ik ben niet de enige gezien de honderdduizenden anderen die dit boek gekocht hebben) omdat hij vooral verwijst naar zogeheten metastudies. Dat zijn studies die honderden onderzoeken op het gebied van voeding, gezondheid en veroudering met elkaar hebben vergeleken en daar hun conclusies uit hebben getrokken. 
Dat is belangrijk omdat veel onderzoek of slecht is uitgevoerd (bijvoorbeeld vanwege een te kleine onderzoeksgroep, omdat appels met peren worden vergeleken, onderzoeksresultaten worden weggelaten etc.) of niet kijkt naar de lange termijn. Wel zo prettig als je tussen het Paleo-dieet, Dr. Atkins en zoveel anderen het bos niet meer ziet. 

Ook heel prettig: Verburgh schrijft heel toegankelijk over complexe zaken en sluit elk hoofdstuk af met een samenvatting van de belangrijkste punten. 

Verander dus de samenstelling van je dieet en je bent al aardig op weg. Dat hoeft niet radicaal in een keer. Begin gerust met een (paar) ding(en) tegelijk. 
Probeer eens havermout voor ontbijt in plaats van brood. Voel je je energieker, stabieler zonder de suikerpiek en onvermijdelijke suikerdip die erop volgt? Dat zal je waarschijnlijk motiveren vaker havermout te eten. Misschien zelfs elke dag. 
Totdat je op een gegeven moment behoefte hebt aan iets anders, en jezelf verwent met croissants en koffiebroodjes. Geniet ervan. En voel je je in de loop van de dag dan toch wat minder sterk, bepaal dan zelf of het offer het waard was. Zo kun je in je eigen tempo je dieet aanpassen.


De journalist Michael Pollan wil ik ook noemen. Hij schrijft namelijk over veel meer dan voeding als een verzameling vitamines en mineralen, hij denkt ook na over hoe we in onze maatschappij met voeding omgaan en omgingen, en wat dat over ons zegt. Een belangrijk advies van hem luidt: “Eet niets wat je overgrootmoeder niet zou herkennen als eten. 

Hij bedoelt daarmee: eet zo puur mogelijk en vermijd de E-nummers, de onuitspreekbare ingrediënten die je vaak op de achterkant van de verpakking ziet: sorbitaan, kaliumchloride, calciumpolyfasfaat, indigotine en de beruchte Echt-Vermijden-Toevoegingen Aspartaam (E951) en Mononatriumglutamaat (E621 of MSG). Let daarop (haal het gewoon niet in huis, want zo'n zak chips in de kast kan toch verleidelijk zijn om negen uur 's avonds als de film begint) en je gaat weer wat stappen vooruit.


Er is niets mis met een beetje conservatief eten

Vindt Pollan. Aten mensen vroeger aardbeien in maart? Andijvie in augustus? Is dat, afgezien van milieukwesties, wel slim? De gedachte dat de natuur weet wat we wanneer nodig hebben, sluit aan bij de Chinese voedingsleer: verfrissende salades in de lente met bijvoorbeeld azijn, verkoelend fruit in de zomer en een zoute bouillon in de winter, enz. 

Pollan legt ook uit waarom veel traditionele combinaties toevallig ook nog eens heel gezond zijn. Rijst en bonen bijvoorbeeld: de vezels in bonen remmen de opname van glucose die vrijkomt als je rijst eet. Tomaten en olijfolie: door de olie worden bepaalde anti-oxidanten van de tomaten beter opgenomen. Elk land kent een rijke traditie, maar doordat er steeds meer wordt ingezoomd op de eigenschappen van bepaalde ingrediënten afzonderlijk, gaat de wijsheid van die traditie verloren. 


Blijf wel kritisch. De lunch van brood met kaas lijkt een klassieker, maar gaat niet eens zo heel ver terug. Het is goed om te kijken naar de achtergrond. Misschien liggen er andere motieven aan ten grondslag, zoals de korte pauzes op het werk die efficiënt benut moesten worden, of de zuivelindustrie die zijn melk kwijt moest en daar een mooie campagne bij bedacht. 


Eten met de seizoenen zorgt ervoor dat je automatisch al voor een groot deel een goede balans hebt in je eten volgens de Chinese benadering, ook van yin en yang, ofwel de verwarmende en verkoelende eigenschappen. Last van slappe ontlasting? Misschien eet je te verkoelend, vooral in de winter. Je darmen zijn daar waarschijnlijk niet blij mee. Gemberthee is populair en heeft veel kwaliteiten, maar werkt ook sterk verhittend. Dus als je ‘s nachts (in de koelere yin-tijd) flink moet zweten kun je dat wellicht maar beter laten.

Als je de extremen vermijdt, zoveel mogelijk warme maaltijden eet en warm water en thee drinkt, kan je lichaam dat het beste verwerken, geeft de Chinese voedingsfilosofie aan. Denk ook aan het Chinese gezegde: ‘Ontbijt als een keizer, lunch als een koning en dineer als een bedelaar.’ Volgens de orgaanklok is de maag-energie het meest actief tussen zeven en negen uur ‘s morgens, en wat heeft het voor zin om ‘s avonds flink te eten, als je daarna alleen nog maar rustig een film gaat kijken op de bank? Slechts Abendbrot, zoals ze in Duitsland zeggen, of lichte Tapas zoals ze in Spanje gewend zijn te eten, is dan genoeg. 


Leg de lat niet te hoog!

Tot slot de volgende tip: voeding is ontzettend belangrijk, maar staar je er niet blind op. De auteur van Voeding volgens de Vijf elementen, Barbara Temelie, beschrijft hoe ze haar maaltijden bereidt in volgorde van de vijf elementen. Dus eerst het vuur aanzetten, dan olie (behoort bij het aarde-element) in de pan, dan knoflook (metaal) etc, dan een ingrediënt van het element water, dan een van het element hout, etc. Ik heb het een tijdje op die manier geprobeerd: het kostte me erg veel tijd en het eten smaakte me niet beter. Ik pas graag haar kennis toe maar heb dat deel dus losgelaten.

Blijf goed op jezelf letten met een eetpatroon waar je mee uit de voeten kan. In een keer alles omgooien is waarschijnlijk wat veel gevraagd van je lichaam, en bovendien kun je dan moeilijker vaststellen wat wel en niet werkt voor jou. Extreme zelfdiscipline kan bovendien weer de andere kant opslaan als het protesterende onbewuste in jezelf doorbreekt en je toch de hele rol koekjes laat opeten.
 

Verlies de balans niet uit het oog, je moet mee kunnen groeien met je nieuwe levensstijl. Leg de lat voor jezelf niet te hoog want als je daar niet overheen kunt springen leidt dat waarschijnlijk tot frustratie, wat ertoe leidt de hele poging om gezonder te leven dan maar meteen op te geven, of sterker nog: jezelf op wat voor manier dan ook te straffen voor de mislukte poging tot perfectie. In mijn ogen werkt een geleidelijke verandering veel beter, waarbij je er niet te zwaar aan tilt als het even niet zo loopt zoals je voor ogen had. 


Het hele plaatje

Verlies het hele plaatje bovendien niet uit het oog. Vraag jezelf af: beleef ik plezier aan het eten, neem ik er de tijd voor? Eet ik in gezelschap, proef ik wat ik eet? Kauw ik wel goed, neem ik even rust na de maaltijd? Denk aan wat je eet, hoe je eet, en ook aan waarom je eet. Eet je uit troost of uit verveling? En wat kun je daaraan doen? 
En: hoe ziet de rest van mijn leven eruit? Beweeg ik genoeg? Heb ik een rijk sociaal leven? Dat zorgt niet alleen voor tevredenheid, maar heeft óók invloed heeft op je gezondheid en immuunsysteem. Die onderwerpen komen in een ander bericht aan bod.